Danas je poznajemo kao Glavnu ulicu, ali pre više od jednog veka njome se nije išlo „Glavnom“, već – Hauptgasse. Iza tog nemačkog naziva krije se priča o vremenu kada je Zemun bio važan pogranični grad Habzburške monarhije, a njegova glavna ulica bila središte trgovine, zanatstva i svakodnevnog života.
Ako danas prošetate Glavnom ulicom u Zemunu, teško je ne primetiti da ona i dalje čuva izgled nekadašnjeg srednjoevropskog grada. Stare fasade, duboka dvorišta, trgovačke kuće i raspored ulica podsećaju na vreme kada je Zemun bio deo Habzburške monarhije.
U tom periodu današnja Glavna ulica nosila je nemački naziv Hauptgasse – što u doslovnom prevodu znači upravo „Glavna ulica“.
Nije to bio samo naziv na tabli. Glavna ulica predstavljala je jedno od najvažnijih mesta gradskog života.
Tokom 18. i 19. veka Zemun je imao poseban položaj. Nalazio se u okviru Habzburške monarhije, odnosno Vojne krajine, dok je preko Save i Dunava bio Beograd, tada u sastavu Kneževine, odnosno kasnije Kraljevine Srbije.
Granica je određivala život grada.
Zemun je bio važna trgovačka tačka između srednje Evrope i Balkana. Kroz njega su prolazili trgovci, roba, putnici i vojska, a u gradu su živeli ljudi različitog porekla i veroispovesti.
Zbog toga je i sam grad nosio snažan srednjoevropski pečat.
Hauptgasse – ulica trgovaca i zanatlija
Današnja Glavna nije slučajno dobila naziv „glavna“.
Ona je vekovima bila jedan od centara zemunskog trgovinskog i zanatskog života. Duž ulice nalazile su se prodavnice, zanatske radionice, kafane, gostionice i kuće imućnih trgovaca.
Kuće su često bile građene tako da je prema ulici bio poslovni deo, dok su se iza njega pružala dvorišta i pomoćni objekti.
Zato je i danas karakterističan izgled mnogih starih zemunskih kuća – relativno uska ulična fasada, a iza nje duboko dvorište.
U takvom gradu Hauptgasse je bila mnogo više od saobraćajnice. Bila je mesto gde se trgovalo, pregovaralo, susretalo i saznavalo šta se dešava u gradu.
Arhivski izvori ukazuju da su za vreme austrougarske uprave nazivi zemunskih ulica bili na nemačkom jeziku, dok se krajem 19. i početkom 20. veka sve više osećao i mađarski administrativni uticaj.
U Glavnoj ulici živela je istorija, a jedan od razloga zbog kojih je današnja Glavna posebno zanimljiva jeste to što su u njoj ostali brojni tragovi života nekadašnjeg Zemuna.
Šta se promenilo posle 1918. godine?
Raspadom Austrougarske posle Prvog svetskog rata menja se i politički položaj Zemuna.
Grad ulazi u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a zatim Kraljevine Jugoslavije. Promene države i vlasti donele su i promene naziva ulica.
Glavna ulica će tokom narednih decenija više puta menjati ime, prateći burnu istoriju 20. veka. Bez obzira na naziv na tabli, njena osnovna uloga ostala je ista.
Bila je i ostala – srce starog Zemuna.
Od Hauptgasse do Glavne
Danas gotovo niko ne bi pomislio da je ulica kojom svakodnevno prolaze Zemunci nekada na starim dokumentima bila upisana kao Hauptgasse.
Ipak, dovoljno je pogledati staru razglednicu, fotografiju ili arhivski dokument da se vratimo u vreme kada je Zemun bio pogranični grad Habzburške monarhije, kada su ulicama prolazili trgovci i putnici, kada su se u izlozima radnji govorili različiti jezici i kada je naziv „Hauptgasse“ bio sasvim uobičajen.
Današnja Glavna ulica zato nije samo jedna od najpoznatijih zemunskih ulica. Ona je svojevrsna istorijska knjiga na otvorenom – a njene stare kuće, dvorišta i nazivi svedoče o vremenu kada je Zemun bio jedan od važnih gradova na granici Srednje Evrope i Balkana.
I možda je upravo zato zanimljivo sledeći put, dok šetate Glavnom ulicom, zastati na trenutak i zamisliti kako je ista ta ulica izgledala kada je na njenim tablama stajala reč– Hauptgasse.
