Veza između Branislava Nušića i Zemuna je zanimljiva jer govori o jednom specifičnom vremenu, mentalitetu i prostoru koji su snažno uticali na njegov humor i pogled na društvo.
Nušić i Zemun – grad na granici
Boravak Branislav Nušić u Zemunu vezuje se za kraj 19. veka, u periodu kada je, zbog političkih tekstova i sukoba sa vlastima u Kraljevini Srbiji, prelazio preko Save i boravio u tadašnjem austrougarskom Zemunu.
U vreme kada je Nušić boravio u Zemunu, taj grad nije bio deo Srbije već Austro-Ugarske. Bio je pogranični grad preko puta Beograda – administrativno uređen, trgovački razvijen, sa jakim građanskim slojem, zanatlijama i činovnicima.
Taj sudar mentaliteta – srpskog, austrougarskog, građanskog, malograđanskog – savršeno je odgovarao Nušićevom satiričnom temperamentu. Upravo takav ambijent, pun sujete, titula, činovničke važnosti i provincijalne ambicije, kasnije će postati temelj njegovih komedija.
Građanski mentalitet kao inspiracija
Likovi iz dela kao što su:
Gospođa ministarka
Sumnjivo lice
Narodni poslanik
– nose u sebi duh upravo takve sredine: želju za titulama, napredovanjem, „važnim poznanstvima“, strah od autoriteta i istovremeno potrebu da se drugima bude autoritet.
Zemun je tada bio pun kafana, činovnika, trgovaca i lokalnih „veličina“ – idealan materijal za komediografa. Nušić je imao izuzetan dar da posmatra i pamti karaktere. Nije izmišljao tipove – on ih je prepoznavao. Kao i mnogi pisci tog vremena, Nušić je dosta vremena provodio u kafanama, koje su bile centri društvenog života. Upravo tu je mogao da sluša razgovore, prati sitne sujete i lokalne političke ambicije – sirov materijal za komediju.
Nušić kao hroničar mentaliteta
Iako njegove komedije nisu doslovno smeštene u Zemun, duh tog građanskog, polu-provinicijskog sveta veoma je prepoznatljiv. Njegova satira nikada nije bila zlonamerna – on je voleo svoje likove, čak i kada im se podsmevao.
Zemun tog doba bio je simbol „malog velikog sveta“ – mesta gde svi žele da budu neko, a zapravo su zarobljeni u sopstvenoj taštini. Upravo tu leži univerzalnost Nušića.
Nušić je bio i diplomata, novinar, upravnik pozorišta i državni činovnik – što mu je omogućilo da iznutra upozna birokratiju koju je kasnije satirično razobličavao.
Njegova dela su i danas među najizvođenijim u regionu.
Humor mu je ostao aktuelan jer mentalitet koji opisuje – nažalost ili na sreću – nije nestao.
