Priča o kaluđericama (časnim sestrama) u Zemunu predstavlja važan deo istorije grada, posebno u oblastima zdravstva, socijalne brige i obrazovanja. Tokom više od jednog veka, dve katoličke redovničke zajednice ostavile su najdublji trag: Družba sestara milosrdnica svetog Vinka Paulskog i Školske sestre franjevke Krista Kralja. Njihov rad nije bio ograničen samo na verski život – one su bile među najvažnijim nosiocima humanitarnog i obrazovnog razvoja Zemuna.
Istorijski kontekst Zemuna
Da bi se razumelo delovanje časnih sestara u Zemunu, važno je znati da je Zemun vekovima bio multikonfesionalni grad. Kao deo Habzburške monarhije, a kasnije Austro-Ugarske, imao je snažno katoličko stanovništvo – pre svega Nemce, Hrvate, Mađare i druge srednjoevropske zajednice. Upravo zbog toga su katoličke institucije ovde imale veliki značaj, a dolazak ženskih redova bio je prirodan nastavak razvoja crkvenog i društvenog života.
U 19. veku Zemun se ubrzano razvijao: rastao je broj stanovnika, otvarale su se škole i bolnice, a potreba za organizovanom brigom o bolesnima, siromašnima i deci postajala je sve veća. Tu na scenu stupaju časne sestre.
Sestre milosrdnice u Zemunu
Družba sestara milosrdnica svetog Vinka Paulskog poznate su po svom radu sa bolesnima i siromašnima. Njihova misija zasniva se na duhu Sveti Vinko Paulski i Sveta Lujza de Marillac – služenje najugroženijima.
U Zemun dolaze krajem 19. veka, u vreme kada grad intenzivno razvija zdravstvene ustanove.
Njihov rad u zdravstvu
Najznačajniji doprinos dale su u zemunskoj bolnici. Tadašnje bolnice nisu imale dovoljno školovanog medicinskog osoblja, pa su časne sestre često bile: bolničarke, negovateljice, apotekarske pomoćnice, upraviteljke bolničkih odeljenja.
U mnogim zapisima navodi se da su upravo one unosile disciplinu, higijenske standarde i humaniji odnos prema pacijentima. U vreme epidemija kolere, tifusa i španskog gripa, njihov rad bio je od presudne važnosti.
Humanitarni rad
Pored bolnice, posećivale su siromašne porodice, donosile hranu, odeću i lekove. Često su brinule o starima i napuštenima, što je tada predstavljalo jedini oblik socijalne zaštite.
Tokom ratova
Za vreme Prvog svetskog rata i Drugog svetskog rata mnoge su radile kao bolničarke za ranjenike, često u veoma teškim uslovima.
Posle 1945.
Dolaskom komunističke vlasti mnoge crkvene institucije bile su nacionalizovane. Sestre su morale da napuste deo svojih ustanova, ali su pojedine nastavile rad tiho, kroz župe i karitativne aktivnosti.
Školske sestre franjevke u Zemunu
Školske sestre franjevke Krista Kralja u Zemun dolaze sa jasnom misijom – obrazovanje dece i vaspitanje mladih.
Njihov red nastao je iz franjevačke tradicije, inspirisan učenjem Sveti Franjo Asiški.
Škole i obrazovanje
Vodile su katoličke škole i internate, posebno za devojčice, što je bilo revolucionarno za to vreme.
Podučavale su: čitanje i pisanje, matematiku, strane jezike (nemački, mađarski, hrvatski), ručni rad, muziku i pevanje, veronauku.
Mnoge zemunske porodice smatrale su školovanje kod časnih sestara prestižnim jer je značilo disciplinu i kvalitetno obrazovanje.
Vaspitni rad
Njihova uloga nije bila samo nastavna; oblikovale su moralne vrednosti generacija: radne navike, odgovornost, poštovanje, humanost.
Mnoge žene iz Zemuna iz prve polovine 20. veka pominjale su časne sestre kao svoje prve učiteljice.
Samostani i mesta njihovog delovanja u Zemunu
Njihovo prisustvo bilo je vezano uz katoličke crkve i ustanove, naročito oko Crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije u Zemunu, poznate kao zemunska župna crkva.
Delovale su i u okviru: župnih kuća, bolničkih objekata, školskih zgrada, sirotišta i domova za devojke.
U starom Zemunu stariji stanovnici dugo su koristili izraz „kod časnih“ kao orijentir – toliko su bile prisutne u svakodnevnom životu grada.
Odnos sa lokalnim stanovništvom
Iako su bile katoličke redovnice, njihov rad nije bio ograničen samo na katolike. Pomagale su svima: Srbima pravoslavcima, Jevrejima, Nemcima, Hrvatima, siromašnima bez obzira na veru.
Zato su uživale veliko poštovanje među svim stanovnicima Zemuna.
Kulturno nasleđe
Danas je njihovo prisustvo manje vidljivo nego nekada, ali trag je ostao: u starim školskim zgradama, u bolničkoj tradiciji, u arhivima župa, u porodičnim sećanjima starih Zemunaca.
Mnoge porodice i dalje pričaju o „časnim sestrama koje su pomagale svima“.
Njihovo nasleđe je deo identiteta Zemun – grada koji je oduvek bio spoj različitih kultura i vera.
