Retko pogodan prirodan položaj na reci, izdignut na lesni i tako obezbeđen od poplava, privukao je vrlo rano praistorijskog čoveka koji se nastanio na njemu. Tragovi najstarijeg naselja u Zemunu pronađeni su na Gardošu, na mestu današnjeg groblja. Ovo naselje potiče iz ranog neolita, i to iz vremena njegove najstarije kulture u Podunavlju.
Ljudi, nosioci kulture ovog vremena, stanovali su u zemunicama – jamama. Prema ostacima materijalne kulture može se govoriti o opštem stupnju kulturnog razvitka čoveka toga vremena i može se sa relativnom sigurnošću utvrditi da su prvi stanovnici Zemuna osnovali svoja naselja i u njima živeli u vremenu oko 4500-3000 p.n.e. Ovu kulturnu grupu smenila je kultura srednjeg i mlađeg neolita. Ljudi ove kulture nastanjivali su današnji Gardoš. Na granici današnjeg zemunskog pravoslavnog i katoličkog groblja mogu se videti prilično jasno presečeni podovi njihovih kuća koje su stradale u požaru.
Ovu kulturu na području Srema smenjuje oko 2000 p.n.e. badenska kultura, koja među prvima upotrebljava bakar pri izradi oružja i oruđa. Na zemunskom Gardošu je jedno od najvećih i najdugotrajnijih naselja ove kulture na teritoriji Srema. Sledeća kultura na ovom području je vučedolska. Zemunska Pregrevica je bila mesto gde je ova kultura zaživela. O tome svedoče arheološki nalazi nađeni na obali Dunava.
Prvo naselje na mestu današnjeg Zemuna, o kome možemo više reći, je keltski Taurunum. Na osnovu podataka u antičkim izvorima smatra se da je ovo naselje podignuto oko 85. godine p.n.e. Ovo se naselje nalazilo na današnjem Gardošu obuhvatajući groblje i kasnije srednjovekovne citadele. U nizu osvajačkih ratova koje su Rimljani vodili da bi pokorili ilirsko-keltska plemena i posle ugušivanja tzv. Panonskog ustanka 12. godine n.e. razvija se Taurunum kao antički grad. Tako je utvrđeno najstarije rimsko naselje na platou gardoškog brega. Svoj konačni izgled i najveći značaj dobio je Taurunum kao grad pristanište. Sedište dunavske rimske flote. U doba kasne antike Taurunum je već utvrđena luka i trgovački grad na glavnom drumu koji vodi ka novoosnovanom Konstantinopolju. Kao takav bio je izazov za mnoge osvajače, da bi ga Huni početkom 5. veka oštetili i opljačkali. Krajem 8. veka došlo je do vladavine Franaka nad Sremom i tako se na mestu antičkog Taurunuma javlja novi franački toponim Mallevila, a zatim slovenski naziv Zemlin, što znači zemljan-zemljani grad (prva polovina 9. veka), koji je već u vezi sa nastanjenim Srbima i vladavinom Bugara koji su iz Srema potisnuli franačku vlast.
U 11. i 12. veku kroz Zemun su prolazili učesnici Drugog i Trećeg krstaškog pohoda. U istom periodu povlačeći se iz Beograda, Mađari su od kamenja razrušene beogradske tvrđave utvrdili zemunski grad. Trideset godina kasnije, vizantijski car Manojlo Komnin zauzeo je Zemun, naredio da se sruše njegovi zidovi i kamen ponovo uzida u beogradske bedeme.
Posle devet godina Zemun zauzimaju Romeji i ruše ga. U 16. veku Zemun stiče novog neprijatelja. Turci ga pljačkaju i pale. Godine 1456. turska vojska opseda Beograd, a kod Zemuna hrišćanska flota probija prepreku od turskih brodova povezanih lancima i u najkritičnijem trenutku pod vođstvom Janka Hunjadija stižu u pomoć Beogradu. Posle pobede nad Turcima, usled ratnih nedaća, u Zemunu je zavladala kuga koja je pokosila mnoge stanovnike. Žrtva ove emidemije bio je i Janko Hunjadi. Budući da je Hunjadi stanovao u srednjovekovnom utvrđenju, kulu je narod nazvao ”Kula Sibinjanin Janka”.
Godine 1522. Turci napaduju Beograd i sultan naređuje smederevskom sandžak-begu da zauzme Zemun. Od tada, Zemun se nalazi na teritoriji sremskog sandžaka.
Pustošenje i ratni vihori austrijsko-turskih ratova, krajem 17. i početkom 18. veka završeni su Požarevačkim mirom 1718. godine. Tada je Austrija konačno dobila Zemun i zadržala ga sve do kraja Prvog svetskog rata i do propasti svoje carevine. Dolaskom austrijske vlasti prilike u Zemunu se menjaju. Muslimanski živalj bespovratno odlazi na jug, a ranije razbeglo hrišćansko stanovništvo se vraća na svoja ognjišta. Pored starosedelaca Srba, Zemun sada naseljavaju i nemačke zanatlijske porodice. Ušavši u sastav Austrije, Zemun i sela u okolini postaju posed porodice Šenborn (Schönborn). Godine 1730. otvorena je vrlo značajna zemunska ustanova (Kontumac) glavna propusna i sanitarna stanica za robu, putnike i poštu i sporedna stanica za svakodnevni promet. Kad je Beogradskim mirom (1739) granica između Austrije i Turske ustaljena na Dunavu i Savi, naglo je porasla važnost ovog kraja. Godine 1746. ukinuta je vlastelinska uprava i sva naselja jugoistočnog Srema ušla su u okvire Vojne granice, a pogranični Zemun postaje slobodan vojni komunitet s uređenom upravom (Magistrat). Godine 1789. kada su Austrijanci od Turaka preoteli Beograd, istorijski arhivi beleže jednu zanimljivost. Beograd je jednom u svojoj istoriji bio ”pod Zemunom”, tj. zemunski gradonačelnik je bio i upravnik Grada Beograda.
Budući da je u 18. i 19. veku bio stanica na kopnenom trgovačkom putu Beč-Carigrad, Zemun tada postaje važno trgovačko mesto. Nažalost, 1842. godine ukinut je čuveni zemunski Kontumac, što je zadalo težak udarac zemunskom privrednom napretku.
Zemun leži na tački u kojoj se spajaju raskrsnice svetova, zapada i istoka. Zato stanovnici Zemuna toga vremena govore nekoliko jezika. Godine 1871. posle preuređenja države pod nazivom Austro –Ugarska, Zemun dobija status slobodnog grada s izbornim gradonačelnikom. Nešto kasnije ukinuta je Vojna granica i Zemun postaje središte obrazovanog sreza.
Godine 1873. grad je povezan železničkom prugom s Evropom, a zatim, preko Beograda s Istokom. Ova veza povećala je promet i oživela privredu, koja se ogleda u otvaranju radionica, prvih fabrika, parnih mlinova, prvih banaka, savremenih hotela, obnavljanju građevinskog fonda, uređivanju ulica, kopanju prvih arteskih bunara (1892) i uvođenju električnog osvetljenja (1901).
Poslednjih dana I svetskog rata, 5. novembra 1918. godine, u Zemun je ušla srpska vojska i grad je u granicama formirane Države Srba, Hrvata i Slovenaca.
On se sve više povezuje s Beogradom. Godine 1934. izgrađen je most na Savi i Zemun je administrativno pripojen Beogradu. U njegovom sastavu nalazio se do ratne 1941. godine.
Stanovnici grada su marta 1941. godine osudili sporazum sa Silama osovine. Bio je to povod za agresiju na Jugoslaviju. Dana 12. aprila Zemun je okupiran i zavedena je vlast Nemaca, ubrzo i organa marionetske Nezavisne države Hrvatske. Iste godine u gradu se javljaju prvi oblici otpora, a od sredine 1942. godine počinju oružani sukobi pripadnika antifašističkog pokreta u selima jugoistočnog Srema. Borbe protiv okupatora vođene su bez prekida i podnesene su velike ljudske i materijalne žrtve. Dva dana posle oslobođenja Beograda, 22. oktobra 1944. godine, u Zemun su ušle jedinice Narodnooslobodilačke vojske i Crvene armije.
Zemlja opustošena ratnim razaranjima se polako obnavljala, a Zemun je izrastao u značajan industrijski centar, naročito u oblasti privrede, poljoprivrede i farmaceutsko-hemijske industrije. Istovremeno, Zemun postaje i značajan prosvetni i naučni centar. Od 1945. godine Zemun je gradska opština Beograda.
Izvodi ”Iz kulturne istorije Zemuna”, profesor Stevan Radovanović, Zemun 1970.
